Wat is autisme

Mensen met autisme ondervinden vaak problemen in het contact met andere mensen. Of andersom. De communicatie met anderen verloopt anders omdat mensen met autisme informatie op een andere manier verwerken dan de meeste anderen. Welke gevolgen dat heeft verschilt per persoon. Autisme uit zich bij ieder mens weer anders. Het autisme niet alles bepalend, ook het karakter speelt een rol. De één mijdt contact, de ander is juist ontremd of opdringerig. Sommige mensen met autisme praten niet of nauwelijks, andere juist onophoudelijk. Het voorstellingsvermogen van mensen met autisme is soms beperkt. Dan is het moeilijk om je iets voor te stellen wat je nog nooit hebt meegemaakt, de context van een opmerking of gebeurtenis te begrijpen of om je te verplaatsen in de gevoelens van een ander. Al met al is autisme is een complexe, aangeboren stoornis (in de hersenen) die diep doordringt in de ontwikkeling van iemand en doorwerkt op alle levensgebieden in alle levensfasen.

Mensen met autisme zijn vaak overgevoelig of juist ondergevoelig voor zintuiglijke prikkels. Sommigen zijn niet in staat de grote hoeveelheid prikkels die dagelijks binnenkomt te filteren. Zij reageren op een overdaad aan prikkels door zich terug te trekken, controle te zoeken of met boosheid. Met vaste dagelijkse gewoontes proberen mensen met autisme hun wereld beheersbaar te maken, dat biedt hen houvast. Die structuur is vooral belangrijk in tijden van stress en kan weer wat losser als het minder hard nodig is. Autisme grijpt fundamenteel in op het leven van een persoon, hoe subtiel de stoornis ook aanwezig is. Daarom wordt autisme omschreven als een handicap. Autisme komt voor op alle niveaus van verstandelijk functioneren.

Handicap

Een handicap is altijd een sociaal gegeven: het heeft te maken met wat de maatschappij verwacht van het functioneren van een mens in de samenleving. Omdat mensen met autisme anders denken, begrijpen zij de wereld om zich heen anders en daardoor reageren zij anders. Dit maakt autisme tot een handicap in onze samenleving. De samenleving waardeert in het algemeen juist die vaardigheden zoals flexibiliteit, invoelingsvermogen en sociale kennis, die bij een persoon met autisme minder goed ontwikkeld zijn.

Voor mensen met autisme zit onze maatschappij vol hindernissen. Door autisme te benoemen als handicap wordt de samenleving er op gewezen dat mensen met autisme recht hebben op extra ondersteuning en aanpassingen, zodat ook zij redelijke kansen krijgen.

Onzichtbaar

Autisme is een handicap met vele gezichten. Tegelijkertijd is het een handicap die niet meteen zichtbaar is. Het anders zijn van mensen met autisme gaat vaak schuil achter een gewoon uiterlijk. Mensen met autisme vormen een bontgekleurd gezelschap. Omdat autisme zich op zoveel verschillende manieren uit, is het soms lastig te herkennen. Met een goede intelligentie kun je bovendien veel compenseren en camoufleren, zodat het aan de buitenkant minder zichtbaar is. Dat maakt het autistisch denken echter niet minder.

Mensen met autisme zijn meer dan alleen hun autisme. Zij hebben een eigen persoonlijkheid, eigen interesses, vaardigheden, mogelijkheden en beperkingen. Geen twee mensen met autisme zijn hetzelfde. Net als alle andere mensen, zijn ook mensen met autisme uniek!

Kenmerken

Mensen met autisme zien slecht samenhang. Ze nemen de wereld gefragmenteerder waar, ze lijden — zo zeggen de wetenschappers – aan contextblindheid. Dat is lastig want context helpt je om zaken snel te herkennen, het helpt je om de aandacht te richten, het maakt de wereld voorspelbaar en helpt om de juiste betekenis te vinden wanneer die niet meteen duidelijk is. Als je niet in staat bent om het geheel te zien kom je tot een andere betekenisverlening. Als je daar bovendien extra je best voor moet doen, kost dat veel energie.

Veel voorkomende problemen zijn: problemen met sociale contacten (de regels zijn contextafhankelijk, beperkte sociale intuïtie), het begrijpen van communicatie (dingen letterlijk opvatten die figuurlijk bedoeld zijn, geen lichaamstaal lezen), moeite hebben met verbeelding (dus ook geen rekening houden de innerlijke beleving van de ander) en inflexibiliteit in denken en handelen (moeite met plannen en organiseren en daarin niet bijsturen). Daarnaast blijken veel mensen met autisme hypergevoelig voor bepaalde zintuiglijke prikkels, die hen daardoor hevig storen of afleiden. De moeite die het kost om zich aan te passen aan nieuwe situaties levert veel stress op.

Wat helpt

Je helpt mensen met autisme door zo helder mogelijk te communiceren: zeg wat je bedoelt en doe wat je zegt! Gebruik niet teveel woorden, vermijd abstracte begrippen en figuurlijk taalgebruik. Zeg wat je bedoelt en controleer of het is overgekomen. Geef ondersteuning en duidelijkheid als het op organiseren aankomt, zet eventueel visuele hulpmiddelen in.

Er zijn talloze boeken en hulpmiddelen maar of die helpen valt of staat met wie ze gebruikt en hoe ze worden ingezet. Het begint met een open en nieuwsgierige houding. Dat klinkt gemakkelijker dan het in de praktijk is. Je kunt jezelf oefenen door — zonder oordeel — je steeds af te vragen ‘waarom doet hij/zij dat’ en als een detective te onderzoeken wat de bedoeling is. Onderzoek daarbij ook je eigen gewoontes en overtuigingen, ga er niet vanuit dat hoe jij denkt en handelt de norm is of zou moeten zijn.

Ten slotte misschien wel het belangrijkste punt. Moeilijk gedrag is meestal de uiting van stress, verwarring en frustratie. Door hun handicap zijn mensen met autisme egocentrisch. Reken het ze niet aan en vat het niet persoonlijk op. Maak ruimte en kom de ander tegemoet.

Autistisch spectrum

Met autisme bedoelen we alle stoornissen in het autistisch spectrum. Er wordt ook wel gesproken over pervasieve ontwikkelingsstoornissen, waarmee bedoeld wordt dat de stoornissen de gehele ontwikkeling beïnvloeden. Drie veelgebruikte onderverdelingen zijn: klassiek autisme, Asperger syndroom en PDD-NOS. Bij de diagnostiek worden de criteria gebruikt zoals beschreven in het classificatiesysteem DSM-V (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders 5th Edition), een beschrijvend classificatiesysteem dat veel wordt gebruikt in de psychiatrie.